Antybiotyki poprawiają skuteczność chemioterapii u pacjentów z rakiem trzustki
Pacjenci z rakiem trzustki żyli dwukrotnie dłużej, jeśli po chirurgicznym usunięciu guza, oprócz chemioterapii z gemcytabiną, otrzymywali również antybiotyk. To główna konkluzja retrospektywnego badania zespołu prof. Steffena Ormannsa, kierownika Instytutu Patologii Ogólnej Uniwersytetu Medycznego w Innsbrucku. Zdaniem badaczy wyniki te powinny jak najszybciej znaleźć zastosowanie w praktyce klinicznej. Naukowcy planują obecnie badania prospektywne w celu potwierdzenia uzyskanych obserwacji.
Bakterie obecne w tkance nowotworowej osłabiają działanie chemioterapii
Narządy przewodu pokarmowego człowieka, od jamy ustnej aż po jelito grube, zasiedlone są przez miliardy bakterii – również trzustka, położona w sąsiedztwie dwunastnicy, nie jest wyjątkiem. Dlatego też, jak podkreśla prof. Ormanns, nie jest zaskoczeniem, że w tkance nowotworowej u chorych na raka trzustki wykrywa się obecność bakterii.
„Z naszych wcześniejszych badań wynika, że obecność określonych drobnoustrojów w guzie wiąże się z bardzo niekorzystnym rokowaniem – zwłaszcza w kontekście chemioterapii uzupełniającej pooperacyjne leczenie chirurgiczne” – wyjaśnia Ormanns. Guzy zawierające duże ilości bakterii są oporne na działanie gemcytabiny – popularnego chemioterapeutyku stosowanego w leczeniu raka trzustki. Już w 2017 roku izraelski zespół naukowców udowodnił w modelu zwierzęcym, że niektóre bakterie są zdolne do rozkładu gemcytabiny do nieaktywnego metabolitu, przez co związek traci właściwości przeciwnowotworowe. Im większe obciążenie bakteryjne guza, tym gorsze rokowanie – konkludują badacze.
Wyniki najnowszej pracy, zatytułowanej „Intratumoral bacterial abundance confers poor response to adjuvant gemcitabine in resected pancreatic cancer patients which is mitigated by postoperative antibiotics”, opublikowano na łamach „British Journal of Cancer” (wydawnictwo Nature).
Antybiotyki niemal podwoiły medianę przeżycia
W badaniu retrospektywnym przeanalizowano 342 przypadki raka trzustki. Autorzy – w tym dr Michael Günther (pierwszy autor, lekarz asystent w Innpath/tirol kliniken) i prof. Ormanns (autor senior) – zaobserwowali, że pacjenci, którzy z różnych powodów (najczęściej powikłań infekcyjnych pooperacyjnych) otrzymywali antybiotyki przed rozpoczęciem chemioterapii, mieli znacznie lepsze rokowania.
„Wydaje się, że antybiotykoterapia tłumi bakterie obecne w guzie, które odpowiadają za obniżenie skuteczności gemcytabiny, co z kolei poprawia efektywność leczenia” – mówi dr Günther.
W liczbach wygląda to następująco: pacjenci z niskim obciążeniem bakteryjnym, którzy otrzymali antybiotyk, mieli najlepszy czas całkowitego przeżycia – 56 miesięcy. Antybiotykoterapia poprawiła również rokowanie pacjentów z wysoką obecnością bakterii w guzie – ich mediana przeżycia wyniosła 29,6 miesiąca, w porównaniu z 28,5 miesiąca u osób z niskim obciążeniem bakteryjnym, ale nieleczonych antybiotykiem.
Chociaż są to dane retrospektywne, zdaniem autorów są one na tyle jednoznaczne, że powinny wpłynąć na standardy leczenia. Zbliżone obserwacje poczynili również badacze ze Stanów Zjednoczonych – zarówno w przypadku leczenia adjuwantowego, jak i zaawansowanego raka trzustki.
Tylko 20% chorych kwalifikuje się do operacji
Rak trzustki należy do najbardziej agresywnych i szybko postępujących nowotworów. U 80% chorych rozpoznanie stawiane jest w stadium zaawansowanym, kiedy operacja nie jest już możliwa. Jedynie co piąty pacjent kwalifikuje się do zabiegu chirurgicznego. Nawet w przypadku radykalnego wycięcia guza, ryzyko nawrotu – zwykle w postaci odległych przerzutów – jest wysokie, a mediana nawrotu wynosi ok. 18 miesięcy.
Standardem postępowania po operacji pozostaje od lat adjuwantowa chemioterapia, najczęściej oparta na gemcytabinie. Choć mniej skuteczna niż niektóre nowsze cytostatyki, jest lepiej tolerowana i stosowana zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, obciążonych wieloma chorobami towarzyszącymi – zarówno w leczeniu adjuwantowym, jak i paliatywnym.
Możliwe zastosowanie także w innych nowotworach
Prof. Ormanns zwraca uwagę, że odkryty mechanizm może mieć zastosowanie również w leczeniu innych nowotworów, w których stwierdza się wysoką obecność bakterii – np. raka dróg żółciowych czy raka pęcherza moczowego. Połączenie chemioterapii z antybiotykoterapią mogłoby przynieść korzyść także tym pacjentom.
Zespół z Innsbrucka planuje obecnie prospektywne badanie obserwacyjne oraz kolejne analizy retrospektywne, tym razem przy współpracy z ośrodkami krajowymi i międzynarodowymi.
Oryginalna publikacja: Guenther, M., Surendran, S.A., Hauer, N. et al. Intratumoral bacterial abundance confers poor response to adjuvant gemcitabine in resected pancreatic cancer patients which is mitigated by postoperative antibiotics. Br J Cancer (2025). https://doi.org/10.1038/s41416-025-03078-2
Źródło: Medizinische Universität Innsbruck
