Immunoterapia okołooperacyjna w rozlanym międzybłoniaku opłucnej: wyniki badania fazy II i rola ctDNA
U osób z operacyjnym rozlanym międzybłoniakiem opłucnej zastosowanie immunoterapii przed i po zabiegu chirurgicznym może przynosić korzyści – wynika z badania klinicznego oceniającego sekwencję leczenia oraz rolę operacji w tym trudnym do terapii nowotworze.
Międzybłoniak to rzadki nowotwór wyścielającej wiele narządów błony surowiczej. Co roku na całym świecie rozpoznaje się około 30 000 przypadków, z czego większość w opłucnej, czyli w błonie wyścielającej płuca. Choroba najczęściej występuje u osób narażonych na azbest.
„Międzybłoniak jest trudnym do leczenia nowotworem” – powiedział główny autor badania, dr Joshua Reuss, onkolog kliniczny z Lombardi Comprehensive Cancer Center w Georgetown. „Nasze badanie wykazało wykonalność i bezpieczeństwo zastosowania immunoterapii przed operacją u pacjentów, u których guzy potencjalnie można usunąć chirurgicznie.
„Immunoterapia w istotny sposób wydłuża życie chorych na raka płuca i wiele innych nowotworów litych. To ważny krok w identyfikacji pacjentów z międzybłoniakiem, którzy mogliby odnieść korzyść z immunoterapii w okresie okołooperacyjnym, czyli bezpośrednio przed lub po operacji, a także w doborze chorych faktycznie kwalifikujących się do zabiegu” – dodał Reuss, będący również lekarzem prowadzącym w MedStar Georgetown University Hospital.
Reuss zaprojektował badanie kliniczne podczas stażu podoktorskiego w Johns Hopkins Kimmel Cancer Center, głównym ośrodku realizacji projektu. Wyniki badania fazy II, zatytułowanego „Neoadjuvant Nivolumab or Nivolumab plus Ipilimumab in Resectable Diffuse Pleural Mesothelioma”, przedstawił 8 września 2025 r. na World Conference on Lung Cancer w Barcelonie; równolegle ukazała się publikacja w „Nature Medicine” (DOI 10.1038/s41591-025-03958-3).
Badania fazy II mają ocenić, czy możliwe jest dostarczenie określonych, nowatorskich schematów terapeutycznych wybranym populacjom pacjentów oraz czy potencjalne korzyści przeważają nad działaniami niepożądanymi.
„Analizując dotychczasowe wyniki leczenia pacjentów, kwestia tego, czy jakikolwiek międzybłoniak jest rzeczywiście resekcyjny, pozostaje sporna” – stwierdził Reuss. „Kilka dużych badań nie wykazało poprawy przeżycia po włączeniu operacji do leczenia systemowego międzybłoniaka. W naszym badaniu włączamy immunoterapię do postępowania u pacjentów, którzy potencjalnie mogą odnieść korzyść z zabiegu.”
„Ponieważ rozwija się w tkance wyścielającej płuca, międzybłoniak nie rośnie i nie szerzy się tak jak inne nowotwory” – kontynuował Reuss. „Zwykle nie tworzy twardych mas czy guzków. Zmiany są bardziej rozlane w obrębie opłucnej. To utrudnia zastosowanie standardowych metod określania zaawansowania guza i oceny skuteczności leczenia w oparciu o typowe badania obrazowe.”
W omawianym badaniu zespół kliniczny ściśle współpracował z naukowcami laboratoryjnymi, testując nowatorskie podejście polegające na analizie krążącego DNA nowotworowego (ctDNA) w krwi pacjentów. Nowotwory często uwalniają fragmenty DNA do krwiobiegu. Onkolodzy mogą oznaczać ctDNA we krwi, jednak jego rola w podejmowaniu decyzji klinicznych wciąż jest obszarem intensywnych badań. Szczególnym wyzwaniem jest międzybłoniak, który cechuje się niewielką liczbą wykrywalnych mutacji w standardowych technikach ctDNA.
„Obrazowanie nie zawsze odzwierciedla to, co dzieje się w międzybłoniaku, zwłaszcza w trakcie leczenia” – powiedziała starsza autorka pracy, prof. Valsamo Anagnostou, Alex Grass Professor of Oncology i współkierująca programem nowotworów górnego odcinka przewodu oddechowego i pokarmowego w Johns Hopkins. „Stosując ultrasensytywną, genomowo szeroką metodę sekwencjonowania ctDNA, byliśmy w stanie wykryć mikroskopijne oznaki choroby pomijane przez obrazowanie oraz przewidzieć, którzy pacjenci najprawdopodobniej odniosą korzyść z leczenia lub doświadczą nawrotu.”
„Takie podejście może stanowić punkt odniesienia do monitorowania skuteczności terapii” – dodał Reuss. „Jeżeli poziom ctDNA spada lub znika, to dobry sygnał działania leczenia. Jeśli nie, może to wskazywać na konieczność zmiany strategii.” Reuss podkreślił, że metodologię należy jeszcze zwalidować, zanim trafi do rutynowej praktyki klinicznej.
„Te analizy poszerzają nasze rozumienie, którzy pacjenci z międzybłoniakiem mogą być kandydatami do operacji” – stwierdził Reuss. „Dotychczas ocena ctDNA nie była elementem opieki klinicznej w rozlanym międzybłoniaku opłucnej, ale nasze wyniki sugerują, że wkrótce może się to zmienić.”
Choć badania fazy II nie są zaprojektowane do ostatecznej oceny skuteczności klinicznej, w obu ramionach odnotowano wydłużenie czasu do progresji oraz całkowitego przeżycia.
Reuss ostrzega przed wyciąganiem daleko idących wniosków z tych danych, ale zwraca uwagę, że wyniki stanowią pozytywny sygnał co do potencjalnej wartości przedoperacyjnej immunoterapii u chorych na międzybłoniaka z guzami kwalifikującymi się do resekcji i wyznaczają kierunek przyszłych badań.
„To niewielkie badanie” – podsumował. „Nie mówi nam jeszcze, czy neoadiuwantowa immunoterapia poprawi wyniki leczenia u tych pacjentów, ale otwiera nowe możliwości. Musimy wykorzystać zdobytą wiedzę w dalszych pracach i pogłębić badania, aby opracować lepsze terapie dla chorych na międzybłoniaka.”
Źródło: Nature Medicine, Perioperative nivolumab or nivolumab plus ipilimumab in resectable diffuse pleural mesothelioma: phase 2 trial results and ctDNA analyses
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41591-025-03958-3
