Naukowcy chcą wyciszyć fuzję genową napędzającą rzadki nowotwór

Badacz z University of Texas at Dallas otrzymał ponad 1,1 mln dolarów finansowania na opracowanie nowych metod leczenia solitary fibrous tumor — rzadkiego nowotworu związanego z fuzją genów NAB2 i STAT6. Projekty obejmują rozwój immunoterapii oraz antysensownych oligonukleotydów, które mają hamować aktywność molekularnego czynnika napędzającego wzrost komórek nowotworowych.

W artykule:

• Finansowanie badań nad solitary fibrous tumor
• Znaczenie fuzji genów NAB2 i STAT6
• Rozwój eksperymentalnej immunoterapii
• Antysensowne oligonukleotydy jako potencjalna metoda leczenia
• Problem dostarczania leków do zwartej tkanki guza
• Możliwe zastosowanie wyników w innych nowotworach fuzyjnych

Ponad milion dolarów na badania nad rzadkim nowotworem

Dr Yi Li, assistant professor of bioengineering w University of Texas at Dallas, otrzymał granty o łącznej wartości przekraczającej 1 mln dolarów od Cancer Prevention & Research Institute of Texas (CPRIT). Finansowanie zostanie przeznaczone na opracowanie nowych metod leczenia solitary fibrous tumor, czyli rzadkiego nowotworu określanego skrótem SFT.

Badacz podkreślił, że wsparcie CPRIT ma dla niego szczególne znaczenie jako dla nowego członka kadry akademickiej. Finansowanie umożliwi mu rozwinięcie własnego laboratorium oraz przyspieszenie badań nad nowotworami, których rozwój jest napędzany przez fuzje genów.

„Jestem bardzo wdzięczny CPRIT za wsparcie moich badań nad opracowaniem terapii solitary fibrous tumor. Jako nowemu członkowi kadry finansowanie to daje mi możliwość utworzenia laboratorium i szybkiego rozpoczęcia badań nad nowotworami napędzanymi przez fuzje genów” — powiedział dr Yi Li.

Czym jest solitary fibrous tumor?

Solitary fibrous tumor jest rzadkim nowotworem mezenchymalnym, którego charakterystycznym zaburzeniem molekularnym jest połączenie dwóch genów — NAB2 i STAT6. Powstała w ten sposób fuzja prowadzi do wytworzenia nieprawidłowego sygnału pobudzającego wzrost komórek nowotworowych.

Bezpośrednia przyczyna pojawienia się tego zaburzenia pozostaje nieznana. Jak wskazano w komunikacie University of Texas at Dallas, dotychczas nie opracowano leków przeznaczonych swoiście do leczenia SFT. Podstawowe metody postępowania obejmują chirurgiczne usunięcie guza, radioterapię albo połączenie obu tych metod.

Przebieg kliniczny SFT może być zróżnicowany. Część guzów zachowuje się w sposób względnie powolny, jednak inne mogą wykazywać cechy agresywne, nawracać lub dawać przerzuty. Rzadkość choroby utrudnia prowadzenie dużych badań klinicznych i ogranicza zainteresowanie komercyjnym rozwojem terapii celowanych.

Badania rozpoczęte sześć lat wcześniej

Dr Yi Li rozpoczął badania nad solitary fibrous tumor około sześciu lat wcześniej, gdy pracował jako postdoctoral researcher w laboratorium dr. Leonidasa Blerisa, professor of bioengineering i Texas Instruments Bioengineering Chair w University of Texas at Dallas.

Li i Bleris zaangażowali się w badania nad tym nowotworem, wspierając swoją współpracowniczkę dr Heather Hayengę, associate professor of bioengineering, u której rozpoznano SFT. Dr Hayenga kierowała badaniami nad tym nowotworem w University of Texas at Dallas. Zmarła z powodu choroby 5 kwietnia 2026 roku.

Projekty finansowane obecnie przez CPRIT są kontynuacją prac zapoczątkowanych przez badaczkę i mają służyć zarówno zachowaniu jej naukowego dorobku, jak i opracowaniu skuteczniejszych metod leczenia pacjentów z tym rzadkim rozpoznaniem.

W prace zaangażowani są przedstawiciele kilku dziedzin nauki. Badania rozwinęły się w dużą, interdyscyplinarną współpracę obejmującą m.in. bioinżynierię, biologię molekularną, immunologię, chemię i technologie dostarczania leków.

Modele eksperymentalne stworzone przy użyciu edycji genów

W ostatnich latach naukowcy z Erik Jonsson School of Engineering and Computer Science zastosowali techniki edycji genów do utworzenia eksperymentalnych modeli SFT. Modele te mają ułatwić analizowanie biologii nowotworu i testowanie nowych potencjalnych terapii.

Opracowanie odpowiednich modeli jest szczególnie istotne w przypadku rzadkich chorób nowotworowych. Ograniczona liczba pacjentów i materiału biologicznego może utrudniać identyfikację celów terapeutycznych oraz ocenę działania nowych cząsteczek. Modele komórkowe i zwierzęce pozwalają natomiast badać aktywność fuzji genowej, jej znaczenie dla wzrostu guza oraz skutki jej eksperymentalnego zahamowania.

Dwa granty i dwie strategie terapeutyczne

Finansowanie przyznane dr. Yi Li obejmuje dwa projekty dotyczące odmiennych, ale potencjalnie uzupełniających się sposobów leczenia SFT.

Eksperymentalna immunoterapia

W maju 2026 roku CPRIT przyznał badaczowi grant typu high impact/high risk o wartości 249 tys. dolarów. Projekt o numerze RP260816 ma służyć opracowaniu potencjalnej immunoterapii przeznaczonej do leczenia solitary fibrous tumor.

Komunikat nie przedstawia szczegółowej charakterystyki projektowanej immunoterapii ani jej konkretnego celu molekularnego. Nie określono również, czy podejście będzie polegało na aktywacji istniejącej odpowiedzi immunologicznej, wykorzystaniu zmodyfikowanych komórek odpornościowych, zastosowaniu przeciwciał czy innego rodzaju platformy terapeutycznej.

Projekt został zakwalifikowany jako przedsięwzięcie o potencjalnie dużym oddziaływaniu, ale także wysokim stopniu ryzyka badawczego. Oznacza to, że rozwijana koncepcja może mieć znaczną wartość kliniczną, jednak jej skuteczność wymaga potwierdzenia w dalszych badaniach przedklinicznych.

Wyciszenie fuzji genowej

Jesienią 2025 roku dr Yi Li otrzymał również individual investigator award o wartości 899 216 dolarów. Grant o numerze RP260461 przeznaczono na opracowanie metody, która miałaby wyłączyć sygnał molekularny odpowiedzialny za rozwój komórek nowotworowych.

Projekt zakłada stworzenie antysensownych oligonukleotydów. Są to krótkie, syntetyczne fragmenty materiału genetycznego zaprojektowane w taki sposób, aby wiązały się z określonym RNA i blokowały jego funkcję. W tym przypadku celem ma być ograniczenie aktywności fuzyjnego genu napędzającego rozwój solitary fibrous tumor.

Takie podejście różni się od klasycznej chemioterapii, która oddziałuje głównie na szybko dzielące się komórki. Antysensowne oligonukleotydy mają być projektowane przeciwko ściśle określonemu celowi molekularnemu, co potencjalnie umożliwia bardziej selektywne oddziaływanie na komórki nowotworowe.

Obiecujące wyniki badań przedklinicznych

Zespół wykazał w hodowanych laboratoryjnie komórkach nowotworowych oraz w modelach zwierzęcych, że rozwijane podejścia eksperymentalne mogą zmniejszać aktywność fuzji genowej.

Jest to istotny sygnał potwierdzający możliwość bezpośredniego oddziaływania na mechanizm molekularny związany z rozwojem choroby. Wyniki pozostają jednak na etapie przedklinicznym. Komunikat nie przedstawia danych dotyczących wielkości uzyskanego efektu, czasu jego utrzymywania się, toksyczności, dawkowania ani wpływu terapii na przeżycie modeli zwierzęcych.

Nie można zatem na obecnym etapie stwierdzić, czy opracowywane rozwiązania okażą się bezpieczne i skuteczne u ludzi. Przejście od wyników uzyskanych w komórkach i modelach zwierzęcych do badań klinicznych wymaga m.in. optymalizacji cząsteczek, oceny ich farmakokinetyki, analizy bezpieczeństwa oraz opracowania skutecznego systemu dostarczania leku.

Bariera zwartej tkanki nowotworowej

Jednym z najważniejszych problemów technologicznych jest dostarczenie potencjalnych cząsteczek terapeutycznych do zwartej tkanki nowotworowej. Zewnętrzne warstwy guza mogą zachowywać się jak fizyczna osłona, ograniczająca penetrację leków do głębiej położonych komórek.

W celu rozwiązania tego problemu dr Yi Li współpracuje z dr. Jeremiahem Gassensmithem, professor of chemistry and biochemistry w School of Natural Sciences and Mathematics. Naukowcy pracują nad sposobem umożliwiającym przeprowadzenie substancji terapeutycznej przez zewnętrzną tkankę guza.

Skuteczny system dostarczania jest szczególnie ważny w przypadku antysensownych oligonukleotydów. Cząsteczki te muszą nie tylko dotrzeć do tkanki nowotworowej, ale również przeniknąć do odpowiednich komórek i znaleźć się w przedziale komórkowym, w którym mogą związać docelową sekwencję RNA.

Znaczenie badań wykraczające poza jeden typ nowotworu

Zdaniem badaczy rozwijane strategie mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie nie tylko w solitary fibrous tumor. Nieprawidłowe fuzje genów występują również w innych nowotworach i mogą pełnić funkcję głównych czynników napędzających transformację oraz wzrost komórek nowotworowych.

Jeżeli uda się opracować skuteczną platformę pozwalającą projektować cząsteczki hamujące określone fuzje genowe i dostarczać je do litej tkanki nowotworowej, rozwiązanie takie może zostać przystosowane do innych chorób o podobnym podłożu molekularnym.

Należy jednak podkreślić, że poszczególne fuzje genowe różnią się budową, lokalizacją komórkową i znaczeniem biologicznym. Wyników dotyczących NAB2–STAT6 nie można automatycznie przenosić na wszystkie nowotwory związane z fuzjami genów. Każda potencjalna terapia będzie wymagała osobnego opracowania i walidacji.

Interdyscyplinarna współpraca i znaczenie finansowania

Dr Shalini Prasad, professor i department head of bioengineering, podkreśliła, że stanowe finansowanie badań nad solitary fibrous tumor ma szczególne znaczenie dla University of Texas at Dallas.

„Finansowanie CPRIT zapewnia badaniom nad rzadkimi nowotworami potrzebną dynamikę, jednocząc pracowników University of Texas at Dallas we wspólnym wysiłku, który nie tylko służy uhonorowaniu dr Hayengi, lecz także umożliwia rozwój ważnych badań dr. Li nad SFT. Mamy nadzieję, że prace te doprowadzą do odkryć, których znaczenie wykroczy daleko poza jedną chorobę i pomoże poprawić życie wielu osób” — powiedziała dr Shalini Prasad, Cecil H. and Ida Green Professor in Systems Biology Science.

Finansowanie umożliwi zespołowi kontynuowanie wcześniejszych eksperymentów, rozwijanie własnych modeli choroby, projektowanie nowych cząsteczek terapeutycznych i testowanie sposobów ich dostarczania do guza.

Badania nadal znajdują się na wczesnym etapie

Opisane projekty mają charakter eksperymentalny i przedkliniczny. W materiale źródłowym nie podano informacji o rozpoczęciu badań klinicznych z udziałem pacjentów ani o planowanym terminie ich uruchomienia.

Nie przedstawiono również danych pozwalających ocenić bezpieczeństwo rozwijanych terapii u ludzi. Uzyskane dotychczas rezultaty wskazują, że możliwe jest zmniejszenie aktywności fuzji genowej w modelach laboratoryjnych, ale nie stanowią jeszcze dowodu klinicznej skuteczności leczenia.

Badania mogą jednak przyczynić się do lepszego zrozumienia biologii solitary fibrous tumor oraz stworzyć podstawy do rozwoju terapii ukierunkowanych na jego charakterystyczne zaburzenie molekularne. W przypadku rzadkich nowotworów nawet rozwój dobrze scharakteryzowanych modeli i platform badawczych może znacząco przyspieszyć dalsze prace nad leczeniem.

Źródło: Bioengineer receives CPRIT grants for work on rare cancer, University of Texas at Dallas