Od genomu do terapii – nowe perspektywy w profilaktyce raka trzonu macicy
Rak błony śluzowej trzonu macicy, znany również jako rak endometrium, jest jedną z najczęstszych chorób nowotworowych w ginekologii. Na świecie rocznie diagnozuje się około 400 000 nowych przypadków, z czego blisko 100 000 kobiet umiera. Do znanych czynników ryzyka należą: otyłość, cukrzyca oraz wysoki poziom estrogenów. Ryzyko zachorowania rośnie także wraz z wiekiem. Około 5% przypadków wynika z predyspozycji genetycznych, czyli mutacji prowadzących do dziedzicznych zespołów zwiększających ryzyko nowotworu, takich jak zespół Lyncha czy zespół Cowdena. Znaczna część genetycznych przyczyn pozostaje jednak nadal niewyjaśniona.
Międzynarodowy zespół badawczy kierowany przez Klinikę Ginekologii i Położnictwa Hannover Medical School (MHH) zidentyfikował właśnie pięć nowych predyspozycji genomowych związanych z rozwojem raka endometrium. Zespół dr. Thilo Dörk-Bousset, kierownika jednostki badań ginekologicznych MHH, połączył dane genetyczne z krajowych biobanków z różnych państw i porównał występowanie zmian w genomie u ponad 17 000 pacjentek z rakiem endometrium z danymi około 290 000 zdrowych kobiet. Wyniki zweryfikowano następnie w grupie pacjentek MHH. Analiza ujawniła pięć nowych miejsc w genomie, które z dużym prawdopodobieństwem odgrywają istotną rolę w rozwoju raka endometrium. Artykuł z wynikami opublikowano w czasopiśmie „eBioMedicine”.
Gen NAV3 jako potencjalny gen supresorowy
Jednym z nowych genów ryzyka jest Navigator-3 (NAV3), który szczegółowo przebadano w liniach komórkowych pochodzących z tkanek macicy. Wyłączenie aktywności NAV3 powodowało szybszy wzrost komórek endometrium, natomiast nadmierna aktywność tego genu prowadziła do ich obumierania. – Wyniki sugerują, że NAV3 w warunkach fizjologicznych ogranicza wzrost komórek endometrium i pełni funkcję genu supresorowego, hamującego rozwój nowotworu – wyjaśnia dr Dhanya Ramachandran, biolog molekularna i pierwsza autorka publikacji. – W rakach endometrium poziom NAV3 jest znacznie obniżony.
Precyzyjniejsze prognozy i nowe możliwości terapeutyczne
W wyniku badań liczba znanych genomowych czynników ryzyka raka endometrium wzrosła z 16 do 21. – Dzięki temu jesteśmy bliżej możliwości jak najdokładniejszej oceny ryzyka zachorowania na dziedzicznego raka trzonu macicy – podkreśla dr Dörk-Bousset. – Im więcej genów odpowiedzialnych zidentyfikujemy, tym precyzyjniej można oszacować indywidualne prawdopodobieństwo rozwoju choroby. To jednak nie tylko poprawa predykcji. Zrozumienie, które geny uczestniczą w rozwoju guza i jakie pełnią funkcje, daje także potencjalne punkty uchwytu dla strategii profilaktycznych i nowych terapii. Wśród nich gen NAV3 wydaje się obiecującym kandydatem, a badania nad jego regulacją będą kontynuowane.
– Badania podstawowe prowadzone dziś są fundamentem terapii onkologicznych jutra – podsumowuje prof. dr Peter Hillemanns, dyrektor Kliniki Ginekologii MHH i zastępca dyrektora Comprehensive Cancer Center Niedersachsen.
Projekt został sfinansowany przez Fundację Wilhelma Sandera. W badaniach uczestniczyły oprócz MHH także ośrodki z Australii, Belgii, Chin, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Izraela, Włoch, Kanady, Kazachstanu, Szwecji i USA.
Źródło: eBioMedicine, GWAS meta-analysis identifies five susceptibility loci for endometrial cancer
DOI: https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2025.105083
